چرا رستم از سوي مادر ضحّاك‌نژاد است؟

فاقد عنوان و چكيده لاتين

نگارنده در اين جستار مي­ كوشد تا پاسخي درخور به اين پرسش بيابد كه به ­راستي چرا نياي مادري رستم را در شـاهنامه، ضحّاك خوانده ­اند؟ در پاسخ چهار توجيه را مي ­توان ارائه داد: 1- مي­ دانيم كه نياي پدري رستم، گرشاسپ است و او بـه­ ويژه در متن­هاي پهلوي، از آن­جاكه آتش را آزرده است، دوزخي مي­ شود. شايد موبدان عهد ساساني براي گرفتن انتقام از رستمِ سكايي­ پارتي (كه از نظر تفكّر سياسي و عقيدتي در تقابل با ساسانيان است)، او را از سوي مادر به كسي نسبت داده ­اند كه كنشي همسان گرشاسپ دارد و او كسي نيست جز اژي­ دهاك­ كه مطابق با اوستا، آذر را مي ­آزرد؛ 2- از آن­جاكه در كيش زرواني، حكومت را به اهريمن سپرده ­اند، ايرانيان پهلواني نياز دارند كه بخشي از وجود او اهريمني باشد تا بتواند چيرگي مطلق بر جهان شاهنامه بيابد؛ بدين­سان رستم از سوي مادر با ضحّاك پيوند مي­ يابد؛ 3- در برخي منابع، چهره­اي مثبت از ضحّاك ارائه كرده ­اند. شايد نسبتِ رستم به ضحّاك در شاهنامه و نازشِ رستم به نياي مادري­اش، بازتابِ علاقۀ تودۀ عوام به ضحّاك در منابع ديگر باشد؛ 4- ضحّاك و رستم، نخستين شورندگان بر پدر ـ پادشاه هستند و اين نيز مي­ تواند سبب پيوند رستم با ضحّاك باشد.