تدوين سناريوهاي تاب‌آوري در برابر زلزله بر مبناي پيوندهاي روستايي-شهري (مطالعه موردي: شهرستان‌هاي شميرانات، دماوند و فيروزكوه)

Developing Earthquake Resiliency Scenarios based on Rural-Urban Linkages (Case Study: Shemiranat, Damavand and Firouzkoh)

تاب‌آوري برآيندي از عوامل مختلف است، طيفي از عوامل كه در سطح منطقه‌اي تحت ‌تأثير پيوندهاي روستايي-شهري ازجمله تحرك مردم، جريان اطلاعات و ايده‌ها، جريان‌هاي اعتباري و مالي قرار گرفته و قادر به تقويت يا تضعيف آن مي‌باشند. با توجه به اين مسئله، مطالعه حاضر با كاربرد نرم‌افزار سناريوويزارد در پي طرح سناريوهاي تاب‌آوري زلزله با توجه به پيوندهاي روستايي-شهري است. بدين منظور شهرستان‌هاي دماوند، شميرانات و فيروزكوه به‌دليل قرارگرفتن در حريم گسل‌ها و معرفي به‌عنوان آسيب‌پذيرترين مناطق تهران در طرح آمايش اين استان و رواج جريان‌هاي مهاجرتي از شهر به روستا و جريان‌هاي معكوس به‌ويژه به‌دليل گردشگري خانه‌هاي دوم به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. براي گردآوري داده‌ها ديدگاه‌هاي مختلف تاب‌آوري در انطباق با پيوندهاي روستايي-شهري قرار گرفته و تأثيرگذارترين شاخص‌ها با تحليل تأثيرات متقاطع انتخاب شدند تا بدين‌ترتيب بر مبناي آن‌ها بتوان سناريوها را طرح نمود. نتايج در قالب ماتريسي با 46 وضعيت در دو بخش وضعيت موجود و سناريوها ارزيابي شدند. وضعيت موجود نشان‌دهنده غلبه وضعيت بحراني بر مطلوب است. افزايش شهرنشيني، حاشيه‌نشيني و عدم استقرار مردم شهري در روستاها كه عمدتاً براي گذارن اوقات ‌فراغت به روستا مهاجرت مي‌كنند، عدم تشكيل نهادهاي مردمي با وجود وضعيت مناسب همكاري، همزيستي و اعتماد بين مردمي، عدم وجود قوانين در رابطه با آمادگي، واكنش و مقابله با زلزله علل اصلي پديده‌آورنده و تشديدكننده شرايط بحراني هستند.‌ طرح سناريوها، وضعيتي معكوس يعني غلبه سناريوهاي مطلوب بر بحراني را نشان مي‌دهد‌ بدان معنا كه اتفاق افتادن اكثر وضعيت‌ها، نه تنها وضعيت ديگر را محدود نساخته بلكه عمدتاً به تقويت و توانمندنمودن آن منجر مي‌گردد. علت اين امر آن است كه شاخص‌هاي مطرح در طرح سناريوهاي تاب‌آوري برمبناي پيوندهاي روستايي-شهري، شاخص‌هاي هستند كه تأثير دوجانبه دارند يعني در عين تأثيرپذيري از ساير شاخص‌ها بر آن‌ها نيز تأثير مي‌گذارند و هيچ يك شاخص وابسته نمي‌باشد. ‌ضمناً قوانين شاخصي است كه قادر به كنترل كل سيستم مي‌باشند كه در طرح سناريوها بايد مورد توجه قرار گيرد. اين دو نتيجه بار ديگر اهميت توجه به برنامه‌ريزي منطقه‌اي و اجتناب از تفكيك فضايي سكونتگاه‌ها را آشكار مي‌سازند.

Linkages in geographical spaces representing a region is not just a functional system which has been formed by various settlements. It rather takes its power from social, economic and physical networks and their interactions which means it is controlled by aforementioned networks. Therefore, there are always rural area and urban area with some relations or linkages. In this regard, relation mostly refers to a communication flow from an urban area to a rural area or vice versa while linkage refers to a double-sided communication flow between these two settlements. This study focuses on linkages and the networks with the characteristic of reciprocal. It is supposed to put an emphasis on just a settlement creates lots of problems while they can improve each other. However, it is believed rural-urban linkages can improve regional resiliency. The present study uses future studies methodology in order to develop earthquake resiliency scenarios based on rural-urban linkages using scenario wizard. Because of the extent of the study area, samples were selected based on the main aspects of research; earthquake and rural-urban linkages. Thus, by examining of faults zoning maps and historical trend of earthquakes in the study area and also, the most important factors in the field of rural–urban linkages such as second home tourism, immigration with a different purpose, northern and eastern regions were selected as samples. Therefore, Firouzkoh, Damavand, and Shemiranat were studied as three provinces. These samples were selected by chance from 7 districts (Taroud, Abarshive, LavasanKouckand, LavasoalBozorg, Hableroud, Dobolouk, RodbarGhasran) and 26 villages (Mosha, Mara, HesarBala, Hesar pain, Jaban, Khosravan, Sarbandan, Arou, Niknamdeh, kalan, Afje, KandOliya, Mahmod Abad, Hasarin, Amin Abad (HablehRoud), Dehgordan, Bahan, Najafdar, Osour, Tahneh, Garmabdar, Amin Abad (RoudbarGhasran), ShemshakBala, Sefid Dastan, Ahar, AmamehBala). Afterward, indicators of social, economic, institutional and physical resiliency were evaluated to develop earthquake resiliency scenarios. It must be noted that local leaders or rural municipality answered the questions.