واكاوي دلايل عدم وجود گنبد در مساجد تاريخي شيراز

A study of resaons for lack of dome usage in historical masques

فارس و شيراز از جمله نخستين سرزمين‌هايي بوده‌اند كه آيين اسلام در آن پذيرفته شده است و طبيعتا نخستين مساجد نيز در اين شهر بنا گذارده شده است. شيراز اسلامي ميراث‌دار معماري گنبددار ساساني بوده و انتظار مي‌رود اين موضوع در معماري مساجد كه برترين و بزرگترين بناهاي شهر بوده‌اندء حلول و نمود پيدا كرده باشد؛ اين در حالي است كه در طراحي مساجد شپراز از گنيد - به عتوان يكي از مپهمترين دستاوردهاي معماري ايراني- هيچ گونه استفاده‌اي نشده است و مساجد شيراز الگوي شبستاني دارند.عدم كاربرد گنبد, چه در مساجد جامع شهر در دوراني كه شيراز پاينخت كشوري يا محلي بوده است و چه در مساجد محلي» عموميت داشته است. در شيراز از گنيد تنها در ساخت بناي بقاع متبرك و مقابر استفاده شده است و اين موضوع به عنوان سنتي پايدار اما نانوشته تا پايان دوره‌ي قاجار در شيراز پاقي بوده است. در اين مقاله به واكاوي دلايل عدم حضور گنبد بر فراز مساجد شيراز و كاريري انتحصاري آن بر فراز بقاع متبرك و مقابر پرداخته مي‌شود و ضمن بررسي منابعء دو فرضيه اصلي در اين موضوع مطرح مي گردد؛ بر آساس منابع نوشتاري و تصويري تاريخي دلايل رد فرضيه نخست و اثبات فرضيه دوم آرائه مي‌شود.