نگاه انتقادي به تبيين سنتي آموزۀ «بداء» از منظر روايات

«بداء» از آموزه‌هاي اسلامي است كه در بيان ساده به اين معناست كه همه‌چيز تحت مشيت الهي است و خداوند هر آنچه بخواهد، در تقديم و تأخير وقايع و محو و اثبات آن‌ها انجام مي‌دهد. انديشمندان شيعه تلاش كرده‌اند تا در قالب نظريه‌اي اين آموزه را تبيين كنند كه ضمن بيان آموزه، پاسخ‌گوي سؤال‌ها و شبهات نيز باشد. اين مهم با استفاده از باور به وجود دو نوع لوح انجام شده است؛ لوحي كه محفوظ است و تغييري در آن صورت نمي‌گيرد، و لوح ديگري كه محل محو و اثبات بوده و بداء تعلق به آن دارد. به نظر مي‌رسد اين تبيين با برخي روايات، به‌خصوص روايات باب بداء سازگار نيست. در اين نوشتار تلاش بر اين است كه اين نظريۀ مشهور به روايات عرضه شده، در معرض نقد و بررسي قرار گيرد. نتيجۀ اين بررسي آن است كه اين نوع تبيين از آموزۀ بداء با روايات وارده در منابع روايي هم‌خواني ندارد و نمي‌تواند مورد پذيرش قرار گيرد.