مطالعه تطبيقي آموزه بداء در انديشه ميرداماد و صدرالمتألهين

آموزۀ «بداء» از مسائل مهم در حوزۀ ارتباط حادث با قديم بوده و با توجه به امتناع تغيير در ذات الهي و علم ذاتي الهي، همواره حقيقت بداء در هاله اي از ابهام بوده است. پژوهش حاضر به مطالعۀ تطبيقي اين آموزه در انديشۀ ميرداماد و صدرالمتألهين، پايه گذاران حكمت يماني و حكمت متعاليه پرداخته است. از رهگذر اين جستار، مشخص مي شود كه در انديشۀ ميرداماد، بداء در حوزۀ امور تكويني بوده و بيان‌گر محدوديت زمان افاضه از جانب علت است. قلمرو آن، عالم ماده است؛ عالم دهر و سرمد بداء نمي‌پذيرند. صدرالمتألهين با جامع‌نگري به تبيين بداء ثبوتي و اثباتي پرداخته است: بداء ثبوتي، وقوع محو و اثبات در نفوس جزئي افلاك ـ به عنوان مرتبه اي از مراتب علم الهي ـ است. بداء اثباتي، اتصال نفوس انبيا و اوليا به نفوس جزئي افلاك و دريافت دو خبر متفاوت در يك موضوع است.