بازتعريف مفهوم عرفي‌شدن و شاخص‌يابي آن در منابع اسلامي

امروزه كمتر جامعه‌شناسي ضرورت توجه به مسئله عرفي‌شدن در ايران را به‌عنوان يكي از مهم‌ترين تهديدات فرهنگي جامعه انكار مي‌كند. بحث عرفي‌شدن داراي پيچيدگي‌‌ها و ابهام‌‌هاي متعددي است كه بخشي از آنها به ملاحظات مفهومي بازمي‌گردند. اين ابهام‌‌ها به‌طور قهري موجب آشفتگي‌هايي در تحقيقات تجربي عرفي‌شدن نيز گرديده و روايي آنها را با چالش روبه‌رو كرده‌اند. در اين مقاله دو گام در جهت ايضاح بيشتر مفهوم عرفي‌شدن و هموارسازي مسير به‌كارگيري آن در تحقيقات تجربي برداشته شده است. در گام نخست، كوشش شده از طريق واكاوي‌‌هاي عقلي و منطقي در تعاريف پيشين، تعريف مفهومي قابل قبولي از عرفي‌شدن ارائه گردد. مهم‌ترين نتيجه مقاله در اين گام، دستيابي به توضيحاتي روشنگر درباره تفكيك سطوح و دامنه عرفي‌شدن و نيز تفكيك ميان دو جنبه سلبي و ايجابي آن است. در گام دوم كه ناظر به تعريف عملياتي عرفي‌شدن بوده است، بيش از هفتاد شاخص از طريق استقرا در متون ديني (قرآن كريم و منابع حديثي شيعه) استخراج و در قالب يك چارچوب مفهومي تنظيم و ارائه شده‌اند. اين چارچوب مي‌تواند مشكل كمبود سنجه‌‌هاي غني و معتبر در تحقيقات بومي عرفي‌شدن را برطرف سازد.