مطالعات پترولوژي، ژئوشيمي و جايگاه زمين‌ ساختي مجموعه ماگمايي مولد كانسار اسكارن آهن تخت، شمال‌ شرق همدان

مجموعه ماگمايي و كانسار آهن تخت در شمال‌شرق شهر همدان و در شمال كمربند ماگمايي اروميه دختر قرار دارد. اين مجموعه شامل سنگ‌هاي آتشفشاني دروني است كه سنگ‌هاي آتشفشاني از داسيت، ريوداسيت، تراكي‌آندزيت و سنگ‌هاي آذر‌آواري (توف و آگلومرا) تشكيل شده‌اند و سنگ‌هاي دروني به‌طور غالب عبارتند از: گرانوديوريت و ديوريت آنكلاو‌دار و به‌مقدار كمتر گابرو. نفوذ توده‌هاي دروني يادشده به‌درون آهك كرتاسه، كاني‌سازي آهن اسكارن كلسيك را سبب‌شده است. سنگ‌هاي آذرين دروني اغلب از نوع متاآلومين و گروه كالك‌آلكالن هستند. نسبت‌هاي Sr/Nd، Nb/La و Th/U نشان مي‌دهد گرانوديوريت اغلب از ذوب پوسته قاره‌اي شكل‌گرفته است و آنكلاو‌ها بيشتر منشأ ماگماي مافيك جبه‌اي را نشان مي‌دهند. نمودارهاي عنكبوتي عناصر كمياب و REE در نمونه‌ها داراي آنومالي منفي Nb, Sr, Ti, P و Eu و آنومالي مثبت در Th, K, Yb و Rb بوده كه بيانگر نقش مواد جبه‌اي و پوسته‌اي در منشأگيري ماگماست. ويژگي‌هاي هم‌زمان گرانيتوئيدهاي I و A و نيز ويژگي ماگماتيسم درون و حاشيه قاره نشان مي‌دهد، ماگماي تخت هيبريدي است و امكان حضور هم‌زمان مذاب‌هاي گوشته‌اي و پوسته‌اي وجود دارد (سطح بالايي از LILEs وHFSEs). سن‌سنجي UPb زيركن براي توده گرانوديوريتي، سن 0.2 ± 16.8 ميليون سال (دوره ميوسن) را نشان مي‌دهد. در مجموعه ماگمايي تخت مقادير ايزوتوپ اوليه 87Sr/86Sr بين 0.70678 تا 0.70778 در هزار است و مقدار εNd نيز مقادير منفي داشته و بين 0.79398 تا 5.83370 هستند. ويژگي‌هاي ايزوتوپي Sr و Nd نشان از منشأگرفتن مجموعه ماگمايي تخت از پوسته اقيانوسي شكسته‌شده همراه با آلايش پوسته قاره‌اي در مرحله پس از برخورد است. نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد برخورد صفحه عربي و ايران قبل از ميوسن رخ‌داده و ماگماتيسم در كمربند ماگمايي اروميه دختر بعد از بسته‌شدن نئوتتيس نيز ادامه داشته است؛ به‌طوري‌كه بررسي‌هاي ايزوتوپي، سن‌سنجي و ژئوشيميايي منطقه مورد بررسي كه بخشي از كمربند اروميه دختر شمالي محسوب مي‌شود، بيانگر اين موضوع است.