بذيهي انگاري تصورات و نقذهاي آن

Basicality of Concepts and Its Critiques

اامكان يا عدم امكان علم و آگاهي جديد از جملة مسائلي است كه از ديرباز مورد توجه فيلسوفان بوده و نظرات گوناگوني در بارة آن اظهار شده است؛ چنان كه گروهي از اساس كسب آگاهي جديد را ناممكن دانسته و گروهي نيز منكر وجود هر گونه دانش بديهي و بي‌‌‌‌نياز از كسب براي آدمي شده‌‌‌‌اند و يا آنكه گروهي ديگر قائل به تقسيم شده، اكتساب آگاهي در بخشي از دانسته‌‌‌‌هاي بشري را ممكن و در بخشي ديگر ناممكن دانسته‌‌‌‌اند. در حكمت اسلامي نيز اين مباحث ذيل عنوان بداهت يا اكتسابي بودن تصورات و تصديقات مطرح شده و ضمن پذيرش امكان اكتساب تصديقات، در مورد امكان اكتساب تصورات شبهات و اشكالاتي چند مطرح گرديده است. در اين ميان كسي كه بيش از همه بر ناممكن بودن اكتساب تصورات اصرار ورزيده، فخر رازي است. رازي در آثار خود دو اشكال عمده بر اكتسابي بودن تصورات وارد مي‌‌‌‌كند كه از آن دو، يكي متخذ از مأخذ تصديقي و ديگري متخذ از مأخذ تصوري است. او بر اساس اين دلايل چنين نتيجه مي‌‌‌‌گيرد كه تصورات يا مورد التفات ذهن نيستند و يا اگر مورد التفات ذهن واقع شوند، بديهي خواهند بود. نويسنده در اين جستار پس از بيان پيشينۀ تاريخي رأي امام رازي، ضمن گزارش و تحليل ادلة او، پاسخ‌‌‌‌هاي ديگر منطق‌‌‌‌دانان و حكيمان به شبهات وي را نيز نقل و بررسي و ارزيابي كرده است.