سبك‌شناسي انتقادي شعر شمس كسمايي

شمس كسمايي نخستين شاعر نوپرداز زبان فارسي است. اشعار او در نشرياتِ هوادار تجدد و مدافع حقوق زنان و در تبريز، در زمان حكومت خياباني در آذربايجان منتشر مي‌شد. پژوهش حاضر براي بررسي نسبت شعر كسمايي با مناسبات قدرت موجود در آزاديستان، به توصيف زبان‌شناختي متن بر اساس دستور نظام‌مند ـ ‌نقش‌گراي هليدي و تفسير اين يافته‌ها، يعني شناسايي بافت موقعيتي و بافت ميان‌متني اين اشعار، و نيز يافتن جنبه‌هاي ايدئولوژيك آن مي‌پردازد. بدين ترتيب، اين نوشتار به سبك‌شناسي انتقادي شعر كسمايي با الگويي مركّب از الگوي سه‌بعدي فركلاف در تحليل گفتمان انتقادي، دستور نظام‌مند ـ ‌نقش‌گراي هليدي، و جنبه‌هايي از نظريه گفتمان لاكلا و موف مي‌پردازد. يافته‌هاي توصيفي، مبتني بر تحليل فرانقش‌هاي انديشگاني، بينافردي و متني نشان مي‌دهد كه شعر او گفتمان آزاديستان، مشروطه و ناسيوناليسم ايراني را مفصل‌بندي مي‌كند. اين اشعار با مفصل‌بندي گفتمان آزاديستان، مناسبات قدرت را در آزاديستان بازتوليد مي‌كنند و با مفصل‌بندي گفتمان مشروطه و ناسيوناليسم ايراني در ميان سوژه‌هاي اين گفتمان‌ها، به نظام سياسي آزاديستان مشروعيت مي‌بخشند.