بررسي ساختارگرايانه پيرنگ حكايت‌هاي مرزبان‌نامه

بررسي داستان و داستان‌واره‌هاي كهن فارسي، بر پايه روش ساختارگرايانه مي‌تواند از منظري كلّي به شناسايي گونه‌هاي روايت‌پردازي در متون مختلف بينجامد. اين نگاه كلّي، امكان مقايسه و تحليل ساختارهاي گوناگون روايات را فراهم مي‌آورد و با بررسي متون مختلف از اين منظر، مي‌توان تحوّلات و سير تكامل روايت‌پردازي در ادبيّات فارسي را به صورت تاريخي پيگيري كرد. در اين مقاله، پيرنگ حكايت‌هاي مرزبان‌نامه بررسي مي‌شود. اين بررسي با نگاهي به روش ولاديمير پراپ و با توجّه به نظريّات فرماليست‌ها و ساختارگرايان در باب روايت انجام مي‌شود. همه حكايت‌هاي مرزبان‌نامه در دو ساختار كلّي جاي مي‌گيرند. همچنين، كاركردهاي هر يك از اين دو الگو نيز مورد بررسي قرار گرفته‌اند. در الگوي اوّل كاركردهاي آزمون، ياري و توفيق (يا نبودِ توفيق) و در الگوي دوم كاركردهاي ادّعا، آزمون، ياري، اثبات (يا نفي) وجود دارند. به نظر مي‌رسد در پيرنگ داستان‌هاي اين متن، علاوه بر توالي و علّيّت، عنصر ديگري وجود دارد كه باور ناميده شده است.