مقايسۀ سندبادنامه و بختيارنامه از نظر الگوي مشاركت‌كنندگان روايت

در اين پژوهش، دو داستان سندبادنامه و بختيارنامه مقايسه مي‌شود. علت اين مقايسه، شباهت ساختاري و نيز تفاوت‌هاي معنادارِ دو اثر در چگونگي كنش‌ها و نقش شخصيت‌ها و ارتباطِ ميان آنهاست. مبناي اين بررسي، نظريۀ گريماس و الگوي ارتباطي شخصيت‌هاي داستاني اوست. اين الگو اين امكان را فراهم‌ مي‌آورد تا به‌طور نظام‌مند، ميزان مشاركت اشخاص داستان در وقوع رويدادها و نيز نقش انگيزه و ارادۀ آنها در وقوع كنش‌ها و رخدادها دريافته شود. نتايج اين بررسي نشان مي‌دهد سندبادنامه داستانِ شخصيت‌هاي كنشگر و اراده آنهاست؛ اما بختيارنامه داستانِ قضا و قدر و سلطۀ بي‌چون‌وچراي آن در زندگي اشخاص داستان و روابط ميان آنهاست و اينكه در اين جهانِ دستخوشِ سرنوشت، زنان بيش از مردان مقهور قدرت سرنوشت و نيز نقش‌آفريني مردان هستند. اگر پذيرفته شود اثر ادبي و به‌ويژه داستان‌هاي عاميانه‌اي كه ساخت و پيرنگي ساده دارد، بازتاب محيط اجتماعي دوره توليدِ اثر است، ناگزير بايد گفت بختيارنامه به دوراني تعلق دارد كه تقدير در آن، قدرتي يكّه‌تاز است؛ دوراني كه زنان بيش از گذشته به حاشيه رانده شده‌اند.