مقايسه اشعار مشاهير آذربايجاني در عرفان و تصوف

در ارتباط با شناخت هنروري حافظ و نظامي در استفاده از معاني مجازي در كاربرد اصطلاحات عارفانه و خلق اشعار عرفاني به بررسي سروده‌هاي غزلي مشاهير قرن ششم نيز پرداخته شد تصوف نظري و عرفان مدرسي آميخته با آراء فلسفي و كلام، شاهكارهاي بزرگ شعر عرفاني سنايي آغازگر عرفان، خاقاني و نظامي در وسعت معنايي گسترده رقم خورد كه موجب تكامل بلنداي عرفان با تركيب‌هاي مناسب و ارتقاء معنا شد، گويي تصوف قرن شش خاقاني و نظامي را بر دروازه اين مسلك با تأسي از سنايي نشاند. در اين مقاله از خاقاني و نظامي با آوردن اصطلاحات در عبارات معمولي و سخن ناگفتن از وصال حقيقي در ابتداي ورود وادي شوريدگان است. شيوه سخن در شعر خاقاني در عين آراستگي از تكلف خالي نيست. خاقاني و نظامي هر دو با استفاده از طرزي توانا در آفرينش تركيبات بديع چون پير مغان و دير مغان با تعبيري دلنشين و عارفانه خلقي جديد و معجزگون را در سخن از خود به يادگار گذاشته‌اند و همچون چراغي فراسوي ادوار بعد در بدل عرفان شرعي به نظري نقشي ارزنده ايفا نموده‌اند.