عناصر ديني در كيهان‌نگاره نويافته چيني مانوي رويكردي تصويرـ متن‌شناسانه به طومارنگاره‌اي تعليمي از مانويان چين در قرن 13/14 ميلادي

پيشينه مطالعات هنر مانوي به آثار بازيافته از شين‌جيان در شمال غربي چين باز مي‌گردد. نظر به همين يافته‌ها و در پرتو پژوهش‌هاي سده پيشين، مطالعه نگاره‌هاي تعليمي مانوي‌، پهلو به پهلوي پژوهش‌هاي زباني و تاريخي، به شكوفايي رسيده، آنچنان كه منجر به كشف زواياي گوناگوني از مانويت شده است. با اين حال، آثار هنري مانوي كه جديداً در جنوب شرقي چين كشف شده، مطالعات هنر مانوي را دگرگون كرده است. اين آثار جديد دَه طومار نقاشي است كه طي سال‌هاي 2006 تا 2016 در موزه‌هاي ژاپن و آمريكا شناسايي شده است. جستار حاضر قصد دارد در مقام نخستين نوشته فارسي يكي از اين آثار فوق‌العاده مهم را، كه كيهان‌نگاره خوانده مي‌شود، تشريح كند. اين نقاشي تعليمي كه مهم‌ترين اثر در ميان دَه نقاشي نويافته است، نشان مي‌دهد اجزاي كيهان از منظر كيش مانوي چگونه در كنار يكديگر چيده شده‌اند. مقاله حاضر برخي تحليل‌هاي پيشين را بازبيني مي‌كند كه در سال‌هاي اخير برخي كارشناسان مطرح كرده‌اند.