روش شناسي روايات تفسيري امام‌سجّاد (ع) در حوزه تبيين معنا

روش­شناسي تفسير، به معني كشف روش مفسر براي رسيدن به مراد خداوند در قرآن است. به دليل لزوم بررسي جزئي‌نگر در روايات تفسيري، اهميت تاريخي و روش­شناختي روايات تفسيري هر يك از معصومان(ع) و نيز اهميت نماياندن تفاوت روايات بيان ظاهر و باطن قرآن، در مقاله حاضر دامنه پژوهش به روايات تفسيري امام­سجّاد(ع) در حيطه بيان معنا محدود شده است. نگارنده معتقد است دسته‌بندي دقيق اين روايات، نسبت‌سنجي ميان آن‌ها و مجموع روايات تفسيري امام‌سجّاد(ع) و ارائه آمار مستند مي‌تواند روشنگر زوايايي از اهداف و شيوه‌هاي تفسيري حضرت باشد. در اين پژوهش، روايات بيانگر معنا در دو دسته تبيين ظاهر و باطن، بر اساس چارچوبي متقن به گونه­هايي تقسيم شده است. از ميان 536 روايت تفسيري، 175 روايت در تفسير ظاهري 210 آيه كاربرد دارد و 12 مورد بيان معنا و مصداق باطني را شاهديم. اهداف امام سجّاد(ع) در پرداختن به آيات قرآن ناظر به اين امور بوده است: شرح و تبيين مفاهيم ظاهري كلام؛ زنده كردن آيات قرآن و روح بخشيدن به مضامين قرآني در آن عصر؛ آموزش روش تفسير صحيح؛ رشد اخلاقي و ديني جامعه؛ پاسخ به سؤالات تفسيري مخاطبان و رفع اشكالات واضح؛ بيان تفاصيل تاريخي، اعتقادي، فقهي و ... ذيل آيات.