دولت حافظ منافع: نمايندگي سياسي و نمايندگي بشردوستانه

يكي از مهم‌ترين دستاوردهاي حقوق بين‌الملل زمان صلح  نهاد دولت حافظ منافع است كه، با وجود گذشت قرنها از زمان پيدايش و اختياري بودن تعيين يا پذيرش آن، در قالب دو توافق دوجانبه و يا يك توافق سه جانبه، همچنان، در همان شكل سنتي و يا از طريق دفتر حافظ منافع، بيشترين نقش را در حفاظت از منافع دولت ها و اتباع آنان، در فقد روابط ديپلماتيك يا قطع آن، ايفاء مي نمايد. طي نيم قرن گذشته، نمايندگي سياسي، بطور فزاينده‌اي، در چارچوب دفاتر حافظ منافع، كه عملاً كاركردي شبيه يك سفارتخانه را دارند، انجام مي‌پذيرد و آن اينكه، بخشي از كاركنان ديپلماتيك دولت مورد حمايت در پست هايشان باقي مي مانند و، تحت لواي دولت حافظ منافع و به نام آن، فعاليت‌هاي معمول خويش را در محل سفارت دولت حافظ منافع و يا در داخل اماكن هيات نمايندگي قبلي خود ادامه مي‌دهند. بر خلاف نمايندگي سياسي، نمايندگي بشردوستانه طلوع خيره كننده اما افول نا اميدكننده‌اي داشته است. اوج فعاليت دولت حافظ منافع زمان جنگ به سال‌هاي نخست جنگ دوم جهاني بر مي‌گردد كه دولت سوئيس، به تنهايي، حافظ منافع بيش از سي كشور بود. شايد همين اقبال سبب گرديد كه، بعد از جنگ، تدوين هر چه جامع‌تر قواعد عرفي مربوط به اين نهاد، به منظور نظارت بر اجراي اسناد حقوق بشردوستانه و حمايت از طرفين مخاصمه، پيگيري شود. اما، متأسفانه، نه اين اقدام و نه، بعدها، اجباري شدن تعهد دولت ها در رابطه با دولت حافظ منافع، مانع از افول روز افزون نمايندگي ژنو در قلمرو حقوق مخاصمات مسلحانه بين المللي نگرديد. روندي كه، در وضعيت فعلي بين المللي و روابط و مناسبات حاكم بر آن، اميد چنداني به حيات مجدد اين نمايندگي را نويد نمي‌دهد.