امكان طرح آزادانديشي در پژوهش به‌مثابۀ يك مسئلۀ اخلاقي بر مبناي منابع اسلامي

آزادانديشي نخستين بار توسط اثبات‌گرايان در روش‌شناسي تحقيقات مطرح شد. ايشان معتقد بودند محقق در علوم انساني هم بايد مثل علوم طبيعي از حوزۀ تأثير همۀ ارزش‌ها و ترجيحات آزاد باشد. صاحبان رويكردهاي تفسيري و انتقادي با طرح مباحث گسترده‌اي به‌طور كلي يا جزئي با اين نظريه مخالفت ورزيدند. اين گفت‌وگو در حوزۀ روش‌شناسي تحقيقات همچنان گرماي خود را حفظ كرده است. چيزي كه اين مسئله را از منظر اخلاق شايستۀ توجه اخلاق‌نويسان مي‌كند و ماهيتِ موضوع و هدف مسئلۀ آزاد‌انديشي فرصت آن را فراهم مي‌كند، امكان طرح آزادانديشي به‌عنوان مسئله‌اي اخلاقي و توصيۀ آزادانديشي به‌عنوان هنجاري اخلاقي است. از آنجا كه موضوع آزادانديشي به‌معناي ارزش‌هايي كه محقق مي‌تواند در فرايند پژوهش، خود را از حوزۀ تأثير آنها دور نگه دارد، با وجود مباحثات طولاني بين رويكردهاي مختلف پژوهشي، هنوز هم مبهم و مورد اختلاف است، نياز به مرجع قابل‌اعتمادي براي تعيين اين قبيل ارزش‌ها، سومين عنصر دخيل در امكان طرح اخلاقي اين مسئله محسوب مي‌شود. اين مقاله تلاشي است براي تعيين ارزش‌هاي كنترل‌شدني در فرايند پژوهش از منظر منابع اسلامي. طي اين تلاش ثابت شد كه انسان مي‌تواند با پيشگيري و درمان، خود را از تأثير جهل، ترس، طمع و تعصب به‌عنوان موانع عام و فراگير آزاد‌انديشي دور نگه دارد.