نسبت صادر اول با مخلوقات عالم از منظر شيخ‌ اشراق با تأكيد بر تناظر مفهوم فيزيكي و متافيزيكي نور

بي‌ترديد شيخ ‌اشراق بزرگ‌ترين حكيم نوري در عرصه و قلمرو انديشۀ اسلامي است. درك عميق او از حِكم نوري قرآن و نيز تكيه بر حكمت نوري ايران باستان، جريان نوافلاطوني و همچنين تأثير از حكمة‌المشرقيينِ حكماي بلندمرتبه‌اي چون ابن‌سينا، نظام منسجم و بسيار فكورانه‌اي از نور در تاريخ حكمت و فلسفۀ اسلامي به‌جاي گذاشت كه نه پيش از او سابقه‌اي داشت و نه پس از او. در اين مقاله با محوريت صادر اول در نظام فكري شيخ اشراق، نخست به بررسي تناظر ميان نور در مفهوم فيزيكي خود با معناي متافيزيكي آن پرداخته‌ايم و سپس بيان و شرح ابعاد نسبت صادر اول با موجودات و مخلوقات عالم من‌جمله نسبت ربوبيت، حُبّي، معادي و مشكات در جهان‌بيني شيخ اشراق را هدف قرار داده‌ايم. مسئلۀ اصلي تحقيق كاهش فاصلۀ ميان محسوس و معقول يا نور محسوس و نور معقول است. از همين رو سعي شده‌ است كه بحث، از مفهوم فيزيكي نور آغاز شود و در حقيقت با شرح اين معناست كه در حكمت اشراقي ظاهر، مقابل باطن نيست. فيزيك در تقابل با متافيزيك نيست، بلكه آخرين سطح ظهور باطن يا امر متافيزيكي است. در نظام مراتب نوري شيخ اشراق، هستي، وجود واحدي است كه گرچه در مراتب، سير نزولي دارد، در اين فرآيند هرگز حقيقت نوري خويش را از دست نمي‌دهد.