نسبت مفهوم واجب‌الوجود فارابي با احد افلوطين

در تفكر افلوطين بر اساس دلايلي چون اطلاق و عدم تناهي احد، عدم پذيرش حلول و اتحاد، مافوق وجود بودن تفسير عليت به فيضان، خدا چيزي به‌كلي ديگر است، به‌گونه‌اي كه نه مي‌توان نامي بر او نهاد و نه مي‌توان او را با هيچ زباني توصيف كرد. احد افلوطين فوق علم و عقل است كه براي همگان غيرقابل شناخت حصولي است و تنها راه رسيدن به او را در فراتر رفتن از شهودي كه حاكي از دوگانگي شاهد و مشهود است، معرفي مي‌كند. فارابي مفهومي از واجب‌الوجود ارائه مي‌دهد كه با وجود برخي اشتراك‌ها با احد افلوطين تحت تأثير تعاليم اسلامي و نظريۀ تمايز متافيزيكي وجود و ماهيت با مفهوم احد نزد افلوطين تفاوت‌هاي بسياري دارد. لذا واجب‌الوجود را موجودي مي‌داند كه ذات و ماهيتش، اقتضاي وجود دارد و فرض نبودش محال است. وجود او به‌واسطۀ غير پديد نمي‌آيد و او در وجود خود به موجود ديگري محتاج نيست، بلكه خودش علت وجود همۀ اشياست، بنابراين وجود او بسيط و نامركب محسوب مي‌شود و اساس عالم را بر خلقت ابداعي قرار داد.