چيستي تواضع: بررسي تطبيقي ديدگاه هاي اخلاقيون مسلمان و فيلسوفان اخلاق غربي

تواضع به عنوان يكي از فضايل تاثير گذار در زندگي فردي و اجتماعي همواره مورد توجه اخلاقيون مسلمان و فيلسوفان اخلاق غربي بوده است. فهم نادرست از اين فضيلت ممكن است تربيت اخلاقي را دچار مشكل كرده و فاعل اخلاقي را در دام حقارت نفس و يا خودبزرگ بيني گرفتار سازد. از اين روي فيلسوفان اخلاق در باب تحليل ماهيت، قلمرو، عمق و درجات آن مباحث بسياري را طرح كرده اند. مولفان در اين نوشتار پس از گزارش و تحليل ديدگاه اخلاقيون مسلمان و با بهره گيري از چارچوب هاي مفهومي ِ مطرح شده در اين موضوع، توسط فيلسوفان اخلاقِ غربي، به بازخواني مفهوم تواضع پرداخته اند. بر اين اساس، تعاريف اخلاقيون مسلمان از تواضع باورمحور، معرفت محور، غيربالانگر و سلبي است. دو اشكال عمده اي كه در برخي از تعاريف تواضع به چشم مي خورد عبارتند از خلط مقام تعريف و مقام تحقق، و ديگري بي توجهي به عمق تواضع.