مداراي سياسي- اجتماعي در ايران معاصر چشم‌اندازي نظري به آسيب‌شناسي مفهومي و انضمامي

مدارا، در طول زمان، و به‌ويژه از هنگام جنگ‌هاي مذهبي قرن‌هاي 16 و 17 ميلادي در اروپا، يكي از سوژه‌هاي مهم و نيز چالش‌ برانگيز فلسفه، سياست و مذهب بوده است. مدارا با ساير مولفه‌هاي جامعه‌ي مدرن همچون دموكراسي، جامعه مدني، آزادي و حقوق بشر پيوندي تنگاتنگ داشته و هم‌اكنون به بخش گسست‌ ناپذير از آنها بدل شده است. اما با وجود اقبال عمومي و آكادميك به مفهوم مدارا، به‌ويژه در دهه‌هاي پاياني قرن بيستم و آغاز قرن بيست‌ويكم، هنوز اين مفهوم به لحاظ مفهومي تااندازه‌اي عقب‌مانده و توسعه‌نيافته است. تا جايي‌كه ابهامات و عدم‌توافق گسترده‌اي حول ابعاد مفهومي و نيز سطح سياسي، مذهبي و اخلاقي مدارا وجود دارد. اين پژوهش كه به روش تحليلي-تطبيقي انجام شده است، بعد از گذر كوتاهي به تبارشناسي لغوي و ايضاح مفهومي، به ارائه‌ تعريف و طبقه‌بندي جامعي از مدارا پرداخته و در ادامه كاستي‌ها و ابهامات مدارا را در ايران معاصر برجسته ساخته است. در اين راستا، پژوهش حاضر به سردرگمي نظريعملي مدارا در بافتار سياسي و اجتماعي ايران معاصر مي‌پردازد، و اين چشم‌انداز اساسي را مطرح مي‌كند كه ابهام معنايي مدارا به‌طرزي ناگزير به سردرگمي عملي در قبال آن انجاميده است.