تأثير دعا در نظام آفرينش از منظر سه فيلسوف (ابن‌‌سينا، ملاصدرا و علامه طباطبايي)

دعا و نيايش وسيله‌ي اظهار عجز و نياز بنده به خالق و زيباترين جلوه‌ي سرسپردگي و عبوديت در آستان قدس ربوبي است. ابعاد معنوي دعا متفكران را از تحليل و بررسي‌هاي نظري بي‌نياز نساخته است؛ بلكه در خصوص رابطه‌ي آن با قضا و قدر الاهي، نظام علي و معلولي، علم و اراده‌ي خدا و اين‌ كه آيا تأثير دعا سبب انفعال در ذات خدا مي‌گردد يا نه، فيلسوفان اسلامي را به تأمل فراخوانده است. در اين جستار، از نگاه سه فيلسوف نام‌برده در عنوان مقاله، به نكات ذيل دست‌ يافتيم: اولاً دعا خود بخشي از قضا و قدر الاهي در نظام اسباب و مسببات بوده، به‌منزله‌ي وسائط و اسبابي است كه سبب وصول داعي به مقصد مي‌گردد. ثانياً فعل انسان با همه‌ي ويژگي‌هايش، ازجمله اختياري بودنش، معلوم و مراد حق‌ تعالي بوده، نقش‌آفريني عوامل معنوي در تعيين سرنوشت بشر در همين راستا ارزيابي مي‌گردد. ثالثاً لازمه‌ي پذيرش دعاي بنده انفعال در ذات و علم معبود نيست؛ زيرا به اعتقاد ابن‌ سينا، مؤثر حقيقي در امر دعا، اعم از حال تضرع و نياز بنده و نيز آثار آن، تنها همان مبدأ نخستين است. دعا معلول ذات حق‌تعالي است و عالي از داني منفعل نمي‌شود؛ اما به اعتقاد ملاصدرا، اين نفوس سماوي هستند كه از احوال زمينيان تأثير پذيرفته و دچار انفعال مي‌گردند، نه ذات يا اراده‌ي حق‌تعالي. سرانجام، به اعتقاد علامه طباطبايي، علم خداي تعالي به موجودات و رويدادهاي جهان، مطابق وجود نفس الامري آن‌هاست و علم خداوند علم فعلي است كه منشأ صدور موجودات است. از آن‌ جا كه علم خداوند با ذات او يكي است، دعا مستلزم انفعال در ذات و علم حق‌تعالي نيست.

فاقد چكيده مي باشد