تحليل ساختار فضايي ناحيه خمين با تأكيد بر برنامه ريزي فضايي

نگاه‌هاي حاكم بر برنامه‌ريزي توسعه خمين طي چند دهه گذشته مبتني بر ثبات و فقدان جامع ­نگري بوده است و تنها با تكيه بر حركت از وضعيت فعلي به وضعيت مطلوب، سعي در چيدمان مجدد فضا داشته‌اند، در صورتي كه پويايي جزء ذاتي سازمان فضايي حاكم بر ناحيه است و تنها با تكيه بر رويكردي پويا و ارائه آينده­اي چندگانه قادر خواهيم بود كه به برنامه­ريزي فضايي توسعه پايدار سكونتگاه‌ها روستايي ناحيه دست يابيم. هدف پژوهش حاضر شناخت و تحليل ساختار فضايي ناحيه خمين در چارچوب پويش ساختاري- كاركردي است. تحقيق از نوع توصيفي - ­تحليلي با جنبه نظري و كاربردي است. جامعه آماري پژوهش 142 روستاي داراي سكنه با مجموع 32092 نفر جمعيت و 10121 خانوار در شهرستان خمين است كه با استفاده از روش نمونه­گيري طبقه‌بندي تصادفي و نمونه‌گيري ناحيه‌اي 21 روستا به عنوان نمونه انتخاب شده است. جمع‌آوري اطلاعات به روش اسنادي و ميداني بوده است. در روش اسنادي سوابق آماري، كارهاي صورت گرفته در دانشگاه‌ها و مؤسسات و اطلاعات موردنياز در اين زمينه از طريق سازمان‌هايي از قبيل: مركز آمار ايران، جهاد كشاورزي شهرستان، فرمانداري شهرستان و بخشداري دو بخش و در روش ميداني نيز جمع‌آوري اطلاعات از طريق پرسشنامه روستا(دهيار و شوراي روستا) بوده است. به منظور پهنه بندي ناحيه خمين از آمارهاي فضايي استفاده شده و همچنين به منظور سطح­بندي سكونتگاه­هاي ناحيه خمين، از روش سطح­بندي بر اساس شاخص­هاي خدمات و جمعيت استفاده شده است. در اين راستا، نتايج حاصل از پژوهش نشان مي‌دهد كه مجموع ساختارهاي محيطي ـ بوم شناختي(توپوگرافي، منابع آب و خاك) و انسانساخت (راه­هاي ارتباطي، خدمات و صنايع) در سطح ناحيه موجب شكل­گيري عرصه­هايي شده است كه تمركز جمعيت، خدمات و نقاط سكونتگاهي را در عرصه دشتي و مركزي ناحيه به دنبال داشته است؛ پيامد حاصل از آن نيز موجب شكل­گيري نابرابري فضايي، فشار بيش از حد بر منابع محيطي در قسمت دشتي، رها شدگي و تخليه جمعيتي سكونتگاه­ها در ساير عرصه­ها بوده است.