فضاي سوم و پديده فراملت در شهر ـ ناحيه هاي پسا استعماري

فضا به عنوان يكي از واقعيت ­هاي جهان مادي، تاكنون انديشه­ ورزي­ هاي پردامنه ­اي را برانگيخته است. ادوارد سوجا در پس فضاانديشگي خود، براي فضا سه بعد برشمرده است: نخست "فضاي فيزيكي"، دوم "فضاي ذهني" و سوم "فضاي اجتماعي". فضاي سوم، فضايي است كه از طريق آن شهروندان با شكل ­دهي حركتي موسوم به "فراملت" از خواست ­هاي دولت به روشي ظريف امتناع مي­ورزند. در اين مقاله، تلاش شده است تا پس از تبيين مفهوم "فضاي سوم" و شرح مصاديقي از نواحي روستايي ايران، به بحث "فراملت" و چگونگي ارتباط آن با مقوله ­ي فضاي سوم پرداخته شود كه در اين خصوص، حركت فراملتِ حاصله از فضاي سوم در شهر-ناحيه­ هاي پسااستعماري بمبئي، ژوهانسبورگ و سنگاپور نيز تحليل شده است. گرچه" عقايد گروه­ هاي حاكم در هر عصري ايده حاكم است و گروهي كه حكمراني نيروي مادي جامعه را دارند، همزمان حاكم نيروهاي فكري نيز هستند، اما در شهر-ناحيه ­هاي پسااستعماري، ايده ­هاي حاكم نه در رقابت آشكار با واقعيت متمرّد شهر- ناحيه پسااستعماري، بلكه با ظرافت خاص، خود را حاكم كرده است. در نتيجه فضاي سومي ايجاد شده است كه ماهيت متمرّدانه و پوياي "فراملت" را نهفته دارد. سه فرم متفاوت فضاي اجتماعي و فضاي سوم سه شهر-ناحيه بمبئي، ژوهانسبورگ و سنگاپور مبيّن اين است كه شهروندان مي­توانند ساختارها را در راستاي تضعيف، رفع و حذف محدوديت ­هاي تحميلي، جهت­ دهي كنند. در بمبئي اين فضا خود را به صورت اختلاط، در ژوهانسبورگ در غالب فضاي زيرزميني و در سنگاپور با تمرّد زباني نشان مي­دهد. از طريق فضاي سوم، شهروندان اميال و خواست دولت­ ها را دور مي­زنند و منبع جنبشي موسوم به فراملت به ويژه در جايي هستند كه رقابت آشكار با خواست قدرت حاكم به دلايل مختلف اجتماعي، اقتصادي و سياسي ميسر نيست.