جستاري در شمار و تاريخ گذاري آيات برائت

A Study of the Number and Chronology of Bara'ah Verses

آيات برائت عبارت از آيات آغازين سوره توبه است كه از سوي امام علي(ع) در ذي‌حجه سال نهم هجرت بر حاجيان قرائت شد. سؤالاتي كه در اين تحقيق بدان پرداخته ‌مي‌شود، اين است كه اين آيات دربرگيرنده چند آيه و بر چند واحد نزول مشتمل است و هر واحد نزول از آن، در چه تاريخي نازل شده‌است. راجع به شمار اين آيات اختلاف نظر است؛ اما بررسي-هاي اين تحقيق بيست‌و‌هشت آيه بودن آن را محتمل‌تر نشان ‌مي‌دهد. در خصوص تاريخ نزول آيات برائت، نظر مشهور بر اين است كه در سال نهم، پس از جنگ تبوك نازل شده‌اند؛ ولي با اين فرض، جاي‌گذاري آيات سوره توبه بر خلاف ترتيب طبيعي نزول قرآن دانسته -مي‌شود؛ زيرا بخش دوم سوره، قبل از آن و پيرامون حوادث جنگ تبوك نازل شده‌است. در اين نوشتار، علاوه بر نظر مشهور، احتمالاتي كه نزول آيات برائت را قبل از جنگ تبوك مي-دانند، بررسي مي‌شوند و نشان داده‌ مي‌شود كه نزول اين آيات، طي دو واحد نزول قبل از جنگ تبوك، يعني مقارن با فتح مكه در ماه رمضان سال هشتم و پس از جنگ حنين در شوال همان سال، بسيار محتمل است؛ در اين صورت، آيات سوره توبه به ترتيب طبيعي نزول در كنار هم قرار‌گرفته‌اند.