بررسي ديدگاه استاد مصباح يزدي و لارنس بونجور در خطاناپذيري باورهاي وجداني

مبناگرايان، باورها را به دو دستۀ پايه و غيرپايه تقسيم مي‏كنند و باور پايه را باوري مي‏دانند كه براي توجيه آن نيازي به باور ديگر نيست. در ميان باورهاي پايه، باورهاي وجداني جايگاه بسيار محكمي دارند و يكي از مباني معتبر معرفت شناخته شده­اند. در حالي كه عقل­گرايان حداكثري مثل دكارت، باورهاي وجداني را خطاناپذير مي­دانند، عقل­گرايان معتدل مانند لارنس بونجور، امكان وقوع خطا را در وجدانيات مي­پذيرند. بونجور در تبيين چگونگي توجيه باورهاي وجداني، نظريه «آگاهي سازنده» را ارائه مي­كند. آگاهي سازنده از نظر او، حالتي غيرمفهومي­ است كه با فرايند توصيفي به باور وجداني تبديل مي­شود. در ميان فيلسوفان مسلمان معاصر، آيت‏الله مصباح يزدي توجيه باورهاي وجداني را به دليل انتساب مستقيم آنها به علم، حضوري مي­داند و به خطاناپذيري آنها معتقد است. اين نوشتار با رويكردي تحليلي سعي دارد تا ديدگاه آيت‏الله مصباح يزدي، از مبناگرايان مسلمان و بونجور، از مبناگرايان غربي را دربارۀ خطاپذيري يا خطاناپذيري وجدانيات تبيين كند و از اين راه بر اساس فلسفۀ اسلامي، ايرادهاي عمده­اي را كه در ميان فلاسفۀ غرب بر خطاپذيري باورهاي وجداني مطرح شده است، پاسخ دهد