حركت استكمالي و جبلي صور و حدوث نفس ناطقه از منظر ملاصدرا با عرضه به آيات و روايات

انسان داراي دو نوع استكمال جبلي و ارادي است و حقيقتي سيال است كه همواره در حال اشتداد به سوي غايت خويش است. در حركت جبلي و تكويني، جناب صدرالمتألهين بر اين باور است: استكمال، كه در صُقع نفس نهادينه شده است، از تركيب هيولا و صورت آغاز مي‌شود و اين روند به شكل استكمال صورت‌ها ادامه مي‌يابد، به اين بيان كه صورت جسميه در جوهر خويش حركت مي‌كند و به صورت عنصري تبديل مي‌شود و عناصر با ائتلاف به سمت صورت معدني شدن اشتداد يافته، آمادگي حيات نباتي مي‌يابند. آنگاه، نفس نباتي بستري براي صورت حيواني مي‌شود و اين روند تا نفس نطقي و بعد از آن تا وصول به درجۀ ملكوتي ادامه مي‎يابد. اين استكمال جبلي و تكويني غير از استكمال ارادي است كه با كاركردهاي عقل عملي و كاوش‌هاي عقل نظري محصل است. سير استكمالي صورت‌ها منطبق بر آيات و روايات است و قرآن به اين پيدايش نفس از بستر اشتدادِ صورت‌ها اشاره كرده است