بررسي حقيقت وجوب در قاعده وجوب سابق

وجوب سابق، از قواعد مهم و پركاربرد فلسفه اسلامي است كه به‌رغم اهميتي كه دارد، هنوز ساختار دروني آن با ابهام‏هايي مواجه است؛ از جمله اينكه اين قاعده كه اصالتاً ساختاري ماهوي دارد، چگونه مي‌تواند در معلول‌هاي وجودي جاري گردد و در مباحث وجودي حكمت متعاليه به كار گرفته شود؟ مقاله حاضر پس از تبيين مفردات قاعده، سه راه حل براي جريان قاعده وجوب سابق در معلول‌هاي وجودي ارائه كرده است. اين راه حل‌ها عبارت‏اند از: جريان قاعده در «معناي وجود امكاني»، استفاده از «معناي جامع بين امكان ماهوي و امكان وجودي»، و استفاده از «لاضرورت» در معلول‌هاي وجودي. نتيجه‌اي كه از بررسي اين راه حل‌ها به دست آمده، اين است كه قاعده وجوب سابق مختص به معلول‌هاي ماهوي است و در معلول‌هاي وجودي جاري نيست. وجوب مقارن، قسمي ديگر از وجوب بالغير است كه در معلول‌هاي وجودي مي‌توان از آن به‌ عنوان جايگزين وجوب سابق استفاده كرد