جستارگشايي در ظرفيت‌هاي فلسفه اسلامي در برهاني كردن حركت نفس

بحث از حركت نفس، مسئله‏اي نسبتاً جديد و محصولِ تأملاّتي در آراي فيلسوفان گذشته است. گرچه فيلسوفاني چون ابن‏سينا و صدرالمتألهين مبحثي جداگانه به آن اختصاص نداده‏اند، اما از لوازمِ مباني ايشان مي‏توان به نظرياتي در اين باب دست يافت. ابن‏سينا به تبع ممتنع دانستن حركت در جوهر و حركت در مجردات، نفس را اولاً تنها در ناحيه اعراضش و ثانياً فقط در حيات مادي‏اش متحرك مي‏داند؛ گرچه امكانِ تكامل برزخي را نفي نمي‏كند. صدرالمتألهين، جوهر نفس را متحرك مي‏داند، اما همچنان به مشروط بودن حركت به ماديت ملتزم است. در گام اولِ اين نوشتار، آراي فيلسوفان مذكور در باب حركت نفس ذكر شده است. در گام دوم، محل نزاع و مشكل اصلي در متحرك دانستن جوهر نفس بررسي شده است و در گام سوم، شش  راه به عنوان ظرفيت‏هاي حكمت متعاليه براي برهاني كردن حركت نفس پس از مفارقت از بدن طرح گرديده است