بررسي انتقادي نظريه «عقل دفائني»

عقل انساني از ديدگاه اسلام از جايگاه والايي برخوردار است؛ تا آنجا كه رسول باطني شمرده شده، سعادت و شقاوت آدمي را در گرو پيروي و عدم پيروي از آن دانسته‏اند. اما اينكه حقيقت عقل مزبور چه بوده، جايگاه آن در كشف معارف ديني چيست، مسئله‏اي است كه از ديرباز تا كنون مورد توجه دانشمندان ديني است و ديدگاه‏هاي گوناگوني دراين‏باره پديد آمده است. يكي از ديدگاه‏هايي كه در اين مسئله به وجود آمده، ‏اين است كه عقل انساني، نيرويي است كه به دفائني و سطحي يا الهي و ابزاري (فلسفي) يا عمقي و سطحي تقسيم مي‏شود و آنچه در كشف معارف ديني نقش دارد، عقل دفائني، الهي و عمقي است، نه عقل سطحي، ابزاري و فلسفي. در اين نوشتار با روشي تحليلي ـ توصيفي به بررسي و نقد اين نظريه پرداخته، آشكار كرده‏ايم كه ديدگاه يادشده قابل دفاع نيست و اشكالات متعددي در پي دارد.