مشاركت سياسي در نظم‌هاي غيرمردم‏سالار (نظم ولايت، خلافت و سلطنت)

مشاركت سياسي مردم در گونه‌هاي متفاوت از نظام سياسي و متناسب با مباني و ساختار آن نظام، رويكرد متفاوت يافته است. در حالي ‌كه در نظام‌هاي مردم‌سالار، مردم، ركن اساسي در تعيين كارگزاران و تصميم‌سازي شمرده مي‌شوند، در نظام‌هاي غيرمردم‌سالار نيز مردم از جايگاهي متناسب با ساختار آن نظام برخوردارند. برخلاف نظام ولايي كه گستره مناسبي از جايگاه مردم و مشاركت سياسيِ آنان را باور دارد، در نظام خلافت و سلطنت، نه‏تنها جايگاه مضيّقي براي مشاركت سياسي مردم در نظر گرفته شده، بلكه نظام سياسي به‌ گونه‌اي است كه ظلم و نابرابري (تعدي به حقوق مردم) در ساختار آن به ‌صورت نهادينه وجود دارد. اين مقاله، ضمن تبيين و توصيف مؤلفه‌هاي سه گونه نظام سياسي ولايت، خلافت و سلطنت، جايگاه مردم و ظرفيّت‌هاي هركدام از اين نظام‌هاي سياسي را در خصوص مشاركت سياسي مردم ـ بر اساس سير تحوّل تاريخ‌مدار شكل حكومت در تاريخ اسلام، يعني نبوّت، ولايت، خلافت و سلطنت ـ مورد بررسي و مقايسه قرار ‌مي‌دهد؛ گرچه حداكثري يا حداقلي بودن مشاركت سياسي، دليلي بر مطلوبيّت گونه نظام سياسي نيست و اين قضيه ملاك ارزشيابي نظام سياسي نخواهد بود، بلكه آنچه ملاك ارزيابي و مطلوبيّت نظام است، مباني و هنجارهايي است كه گونه متفاوت و متمايز مشاركت سياسي بر آن‌ مبتني است.