نقد و بررسي پلوراليسم ديني نجات‌بخش در ديدگاه عرفانيِ ابن‌عربي و مولوي

.

نظريه‌ي پلوراليسم ديني رويكرد جديدي در عرصه‌ي دين‌پژوهي است و با اين عنوان، در زمان ابن‌عربي و مولوي مطرح نبوده است. باوجودِاين، طرفداران پلوراليسم ديني، به‌ويژه جان هيك، مدعي‌اند كه عارفان مسلماني چون ابن‌عربي و مولوي نظراتي شبيه به آراي آنان ارائه داده‌اند و در اين خصوص، به برخي از سخنان اين دو عارف تمسك مي‌جويند. جان هيك مدعي است كه اديان گوناگون، حتي اگر پاسخ‌ها و واكنش­هاي گوناگون به واقعيت الوهي باشند، همگي مي­توانند مايه‌ي رستگاري، كمال نفس يا رهايي پيروان خود شوند. با بررسي و تدقيق در آراي ابن‌عربي و مولوي، مشخص مي­گردد كه نظريات اين دو عارف مسلمان به‌رغم داشتن مضامين كثرت‌گرايانه، تفاوت اساسي با پلوراليسم ديني مورد ادعاي هيك دارد، چراكه از منظر ايشان، در حقيقت، يك دين نجات‌‌بخش وجود دارد كه داراي تمامي حقايق است و همه‌ي راه‌هاي محتمل را براي نجات بشر داراست. اين دين همان اسلام است كه خود را تسليم حق بودن معرفي ميكند. اما آنها عقيده دارند كه ديگر اديان نيز داراي حقايقي بوده، به اندازه‌ي حقيقتي كه دارند معتقدان خويش را به نجات و رستگاري مي‌رسانند. اما پيروان ديگر اديان اگر از سنت اسلامي آگاهي يابند و به آن پايبند گردند، به درجات عاليتري از رستگاري نايل ميشوند.

.