بررسي و نقد رويكرد تشبيهي ابن‌تيميه در تفسير صفات خداوند در قرآن كريم

موضوع شناخت خداوند و صفات او در قرآن، صورت‌هاي متعددي از تشبيه و تنزيه را بر مسلمين آشكار مي‌كرد كه فهم و توضيح آن، نگرش‌هاي كلامي تشبيهي و تنزيهي متقدم را پديد آورد. در اين ميان، رويكرد تشبيهي و موسوم به اهل‌ تشبيه از سده اول اسلامي با تحولات متعددي همراه شد و پس از مقاتل‌بن سليمان و محمدبن كرّام به ابن‌تيميه رسيد كه نماينده حنابله در روزگار خود بود. ابن‌تيميه در تفسير همانند اهل‌ حديث متقدم، صورت آيات را مبنا قرار مي‌دهد و اين باور را با نوعي تعطيل عقلي همراه مي‌سازد. استنادهاي حديثي ابن‌تيميه نيز مبتني بر احاديثي است كه تنها از سوي اهل‌حديث رواج يافته‌است. بر اين اساس، تنها زماني مي‌توان به انديشه وي روي آورد كه اولاً مانند او قائل به تعطيلي تعقّل در باب جمع جسمانيت خدا با اوصاف تنزيهي او در قرآن باشيم. ثانياً با رويكرد حديثي وي به سراغ احاديث برويم و از آنان تأييد بگيريم. در غير اين صورت، با فرض اينكه فردي از اهل ‌سنت باشد، اما به مباني ابن‌تيميه قائل نباشد، نخواهد توانست مانند او فكر كند و به آنچه او مدعي است، ايمان آورد.