كاركرد طرحواره‌هاي تصويري در مفاهيم تربيت اخلاقي قرآن

از جمله سازوكارهاي شناختي در حوزه معناشناسي ‌شناختي، «طرحواره تصويري» است كه ساختي مفهومي و زيربنايي استعاري دارد. اين شكل از مفهوم‌سازي از معاني نوين كدگشايي مي‌نمايد و بر مراد اصلي متن مي‌افزايد. در فرهنگ‌ قرآني، مفهوم‌سازي مفاهيم ارزشي و ضد ارزشي تربيت اخلاقي، در قالب طرحواره‌هاي حجمي، حركتي و قدرتي نمود يافته‌است. جستار حاضر با تكيه بر روش توصيفي‌ـ تحليلي، شيوه مفهوم‌سازي آيات حوزه تربيت اخلاقي را با سازوكار طرحواره تصويري واكاوي مي‌كند تا الگويي جامع از انسان كامل و شاخصه‌هاي آن ارائه دهد. از مهم‌ترين رهيافت‌هاي اين جستار، تجلّي اصالت تعبير در قرآن و تبلور تعابير پنهان زباني آيات تربيت اخلاقي است. گفتني است دو رذيلۀ «بخل» و «بهتان» در قالب طرحواره حجمي‌ـ قدرتي به ترتيب به شكل «زنجير» و «بار سنگين» آمده‌است كه صحنه‌هايي ناخوشايند را به تصوير مي‌كشد. طرحواره حركتي‌ـ جهتي پايين نيز در صفت حسنه «فروبردن خشم» به شكل «آتشي خاموش» بيان شده‌است تا انسان را به غلبه بر آن فراخواند؛ زيرا مفهوم‌سازي خشم در جهت بالا، عواقب ناگوار جسمي ـ روحي به دنبال خواهد داشت.