تحليل مقام توبه در حكايت پيرزن و ملكشاه «مصيبت‌نامه عطار» بر اساس كهن الگوي «بازگشت قهرمان» جوزف كمپبل

داستان رمزيِ پيرزن و ملك الب ارسلان در مصيبت‌نامه عطار، ظرفيت‌هاي بسياري براي انواعِ خوانش‌هاي رمزگشايانه دارد. داستان پيرزن و ملكشاه را مي‏توان مبتني بر آراي كمبل بررسي كرد. يكي از شيوه‌هاي مناسب براي دركساختار رمزي اين داستان، كهن الگوي سفرِ قهرمان كمپبل است. قهرمان داستان با نداي فراخوان به سرزمين ديگري كشيده مي‌شود و سفرش را آغاز مي‌كند. او در جريان سير در آفاق تنها داشته معيشت خود را از دست مي‌دهد و در نبردي متهورانه در مقابل ملكشاه مي‌ايستد و او را به باز پس دادن حق رعيت تذكار مي‌دهد و در ادامه او را از خوف گذر از پل و رويارويي با هيبت و ابهت نيروي الهي مي‌ترساند؛ در پايان در حالي كه به حق خود دست يافته است؛ در پيشگاه الهي تضرع و دعا مي‌كند كه از قصور شاه در گذرد تا او به نوعي كمال و پختگي دست يابد، ملكشاه در اثر خواب متحول مي‌شود و به مقامِ پيشين خويش باز مي‌گردد، در حالي كه اكسير حيات را نيز به همراه دارد تا افاضه رعايا و ياران كند. در اين سفر‌ها، سالك قهرمان با اجابت نداي فراخوان يير زال براي نجات رعيت ايران، پاي در سفري پر مخاطره و دشوار مي‏نهد و با گذر از مراحل نبرد، ضمن توفيق در مأموريت خود و كسب مواهب مادّي، به نوعي خودشناسي و كمال معنوي نائل مي‏شود كه اين امر، علاوه بر خويشكاري قهرمان اصلي؛ مطابق با آراي كمبل درباره كهن الگوي «سفر قهرمان» با دعا وكرنش در مقابل ايزد و استعانت از حضرتش، به تحول حاكميت سرزمين خود نايل مي‌گردد.