اعتبار استناد به ابن ابي الحديد در مباحث امامت

دانشمندان شيعه در مباحث امامت به سخنان ابن ابي‌الحديد معتزلي (م656) استناد مي‌نمايند؛ درصورتي‌كه برخي از سني‌ها او را با الفاظي چون متشيع، شيعي و حتي شيعي غال و شيعي متعنت رمي مي‌كنند. با اين توصيف، سؤال مهم اين است كه آيا سخنان چنين شخصي (ابن ابي‌الحديد) مي‌تواند براي اقناع طرف مقابل در مباحث و مناظرات امامت، از حجيت و اعتبار كافي برخوردار باشد يا خير؟ در اين تحقيق، با بررسي مواضع ابن ابي‌الحديد در مسائل امامت در كتاب شرح نهج‌البلاغه، اين نتيجه حاصل مي‌شود كه هر چند او معتزلي بوده است، اما در مباحث اصلي امامت، مبناي عموم اهل تسنن و اشاعره ـ مانند عدم نص بر امامت اميرالمؤمنين علي و عدم خلافت بلافصل آن حضرت و عدم اشتراط عصمت در امام ـ را تقويت كرده است. بنابراين شيعه دانستن او يا به‌خاطر عدم احاطه بر تمام سخنان خود و يا خلط در اصلاحات مي‌باشد. به‌علاوه اينكه امر مهم، وجود دليل است نه تعبد به سخن شخص. لذا شيعه و سني بودن تأثيري در قبول كلام مستدل و مبرهن ندارد. انگيزه و سبب رمي سني‌هاي متعصب را نيز مي‌توان اعتقاد او به افضليت اميرالمؤمنين و قدح معاويه و بي‌اثر كردن انتقادهاي او به برخي از عقايد اهل سنت و خنثي كردن استنادات شيعه و همچنين استناد به بعضي از حرف‌هاي او عليه شيعه دانست.