شالوده تشكيك وجود در آراي ابن‏سينا با تأكيد بر متن المباحثات

اصطلاح «تشكيك» در فلسفه و نيز علم منطق به‏كار مي‏رود و ريشه واحدي دارد. فيلسوفان اسلامي، هنگام تبيين انواع تمايز بين موجودات، معناي فلسفي تشكيك را مطرح كرده‏اند. اين قسم از تشكيك، برخلاف تشكيك منطقي، به حوزه الفاظ و مفاهيم تعلق ندارد، بلكه نحوه تمايز واقعي ميان دو شيء است كه در عين اشتراك، از هم متمايزند. نظريه تشكيك وجود بر اساس ديدگاه مشهور، ناظر به اين اصل فلسفي است كه وجود در همه موجودات، اختلاف نوعي ندارد، بلكه اختلافات وجود نيز به همان وجود بازمي‏گردد. به ديگر سخن، اختلاف وجودي به شدت و ضعف در هستي وابسته است. مقاله حاضر بر آن است تا ريشه و اساس تشكيك وجود را با قرائت ابن‏سينا در كتاب المباحثات توضيح دهد. ابن‏سينا به اين نكته در المباحثات تصريح كرده است. كتاب يادشده شامل هفت مباحثه از شيخ‌الرئيس با شاگردانش است و سبب تأليف آن، پرسش و پاسخ‏هايي بوده كه بين او و برخي شاگردانش صورت گرفته است. مبناي او در نهمين مسئله مباحثه نخست، به‏گونه‏اي است كه مي‏توان بين فلسفه ابن‏سينا با فلسفه ملاصدرا در مكتب فلسفي اصفهان ارتباط عميقي ملاحظه كرد.