آراء و آداب معنوي در رسالات آموزشي خوشنويسي (رسالات فارسي سده هاي 8 تا 12 هجري)

در رسالات آموزشي خوشنويسي يا آداب نامه هاي مشق، مي توان وجوهي معنوي را در موضوعات مختلف يافت كه تحليل آن به فهم روشن تري از ساختار و كاركردهاي اين متون مي انجامد. مقاله حاضر، با اين هدف، به مطالعه سيزده رساله فارسي (متعلق به سده هاي 8 تا 12ق) پرداخته است. در اين مقاله، وجوه معنوي، با نظر به دو مولفه توصيفي و تجويزي، در دو مقوله «آراء» و «آداب» معنوي طبقه بندي و بررسي شده است. بر اين اساس، آراء معنوي شامل اقوال، ارجاعات و مضامين قدسي ، اسطوره اي و عرفاني است و آداب معنوي در دو گروه آداب عمومي و اختصاصي مشق قرار مي گيرد. مطابق اين بررسي، آراء معنوي در رسالات مذكور نسبتا از سنتي فراگير و مدون تبعيت مي كنند. درمقابل، آداب معنوي از فراواني و فراگيري كمتري برخوردارند و انسجام كمتري يافته اند. آميختگي ها و تعارضاتي نيز در اين وجوه مشهود است كه گاه برآمده از علقه عرفاني مولفان و گاه درجهت تشخص صنفي بوده است. در عين حال، كم وكيف وجوه معنوي در آداب نامه هاي مشق نسبت مستقيمي با خط سير تاريخي ندارد و بسته به هر مولف متفاوت است.