مباني و قواعد فلسفي كلام و كتاب الهي در هستي‎شناسي نوين صدرالمتألهين

يكي از مباحث الهيات، بحث كلام حق‌تعالي و متكلم بودن خداوند است. اين مسئله با روش حكمت متعاليه صدرالمتألهين، تحت عنوان بحث كلام و كتاب در كتب مختلف صدرالمتألهين آمده است. وي با ديدگاهي وجودشناختي و‎ با ذهن انتزاعي و تجريدي خود و با مدد آيات و روايات به بررسي كلام و كتاب الهي پرداخته و از مباني فلسفي خود در تبيين مسئله بهره جسته است. صدرالمتألهين نگاهي معرفت‎شناسانه به هستي دارد و اصولاً ميان هستي و هدايت‌هاي الهي جدايي نمي‌بيند. عالم و مراتب آن از نظر او، سراسر دلالت و به مثابه الفاظ انباشته از معنايند و براين‎اساس هر مرتبه از هستي از حيثي كلام است و از حيث ديگر كتاب؛ اما اينها نه شعر و تخيل است و نه صرف شهود عرفاني، و هنر صدرالمتألهين در همين‌جاست كه با رويكرد وجودشناختي، به تبيين فلسفي ـ حكمي اين ساحت از هستي پرداخته است كه مي‌توان براي آن قواعدي تنظيم كرد. در اين مقاله، اين قواعد استخراج و تبيين مي‌شود.