زايشي ناخواسته؛ نقدي بر انسان‎شناسي نظرية معنويت و عقلانيت

نظريه معنويت و عقلانيت بر آن است كه دين نهادينه در جهان معاصر نمي‌تواند نقش سنتي خود را در آرامش‎بخشي و رها ساختن انسان از رنج ايفا كند و تنها معنويت مي‌تواند از عهده آن برآيد. ازآنجاكه اين نظريه، رسالت خود را براي انسان جديد تعريف كرده، خود را ناگزير و متعهد به مؤلفه‎هاي پست‎مدرنيته مي‎بيند. براساس اين نظريه، انسان معنوي عبارت است از انسان معنويِ پست‌مدرن با شاخصه‌ها و ويژگي‌هاي سازگار با آن. ملكيان در بيان ويژگي‌هاي انسان معنوي به برخي ويژگي‌هاي پست‌مدرنيته وفادار است، اما ويژگي‌هاي اساسي‌تري نيز براي انسان معنوي برمي‌شمارد كه او را از وفاداري و تعهد به مباني و الگوهاي پست‌مدرن خارج مي‌سازد. انسان معنوي با ويژگي‌هاي اخير تنها در نظام و ساختار دين سنتي امكان تحقق دارد و امكان زايش آن بر اساس مباني انسان‌شناختي ايشان و الگوهاي معنويت سكولار فراهم نيست، يا انسان دوگانه‌اي است كه ويژگي‌هاي ناسازگاري (ديني و پست‌مدرن) را با هم جمع كرده است.