بر‌ر‌سي شيوۀ تكوين گفتمان تصو‌ف اسلامي بر اساس رويكرد لاكلاو و موفه

گفتمانِ تصوف اسلامي، نگرشي است كه در بستر دين صورت‌بندي شده ‌است. اين گفتمان، در اواخر سده دوم هجري مفصل‌بندي شده است، اما ريشه‌هاي آن را بايد در سطح پيش از حيات گفتمانيش جست‌وجو‌ كرد. بنابراين براي بررسي روند تكوين و هژموني‌ شدن اين نظام فكري، شيوه درست اين است كه رخداد تصوف، در ارتباط با عناصر ديگر و در آن عصر بررسي شود. گنجينه تفسيري تصوف اسلامي، جريان آرام و فراخي بود كه از ميان رويكردهايي چون فقاهت، كلام، فلسفه و ... گذر‌ كرد و درست زماني در قامت يك صورت‌بندي مطرح شد كه ايده‌هاي كلان و خردي بر پيكره جامعه سيطره داشتند. عقل‌گراييِ افراطي، جدل‌هاي فقهي، مناقشات فلسفي و نزاع‌هاي سياسي و اجتماعي بر غالب سطوح جامعه سايه افكنده ‌بودند. در اين فضاي پر از كشمكش، صاحب‌نظران عرصه تصوف با بررسي و شناخت خلأها و دال‌هاي تهيِ گفتمان حاكم، به مدد منطق تفاوت، گزاره‌هاي غايب را برجسته‌تر‌كردند و با استمداد از شيوه تأويل، فقر گزاره‌هاي گفتماني را ترميم‌ نمودند و انسجام گفتمان‌هاي ديگر را متزلزل ‌كردند و موجب فرادستي نگرش خود‌ شدند. از ميان نظريه‌ها و روش‌هاي موجود، رويكرد گفتمان‌ساز لاكلاو و موفه با توجه به مباني و اصول آن، براي بررسي روند تكوين و تطور گفتمان روشي كارآمد است، در اين جستار به‌ كار گرفته شده است.