توحيد يا ثنويت؟بررسي شبهات مطرح شده در كتاب گزارش گمان شكن

گزارش گمان شكن از آثار الاهياتي زردشتي است كه مولف آن، مردان فرخ، پسر اورمزد داد، ضمن بيان اصول دين زردشتي شبهاتي را درباره باورهاي اسلامي، يهودي، مسيحي و مانوي مطرح مي كند. مهم ترين مسئله، از نظرگاه مردان فرخ، مسئله يكي پنداشتن منشا خير و شر است كه پيوند نزديكي با مبحث توحيد دارد. از اين رو مولف فقراتي را از منابع اديان ابراهيمي در اين باره نقل و نقد مي كند. در واقع، نويسنده گزارش مي كوشد اثبات كند كه خير و شر نمي توانند از يك منشا صادر شده باشند. لذا خداوند پيش از خلقت عالم، حريفي معارض داشته كه مسئول شرور عالم است. مردان فرخ دو برهان كلي براي اثبات وجود اين حريف اقامه مي كند: نخست اينكه، اگر براي ايزد حريفي نبود، اساسا آفرينش عملي لغو مي شد؛ و دوم اينكه، از وجود نيكي و بدي در جهان مي توان به وجود دو گوهر پي برد، چراكه نمي توان دو اثر متعارض را به جوهري واحد نسبت داد. پس به باور او، علت آفرينش يورش اين حريف به جهان روشني بوده است و فقط با اين فرضيه مي توان خلقت را توجيه كرد و آن را فعلي حكيمانه دانست. در غير اين صورت بايد به سه پرسش پاسخ داد: نخست، نسبت شرور با حكمت الاهي چيست؟ كه در ذيل آن مبحث نبوت نيز جاي مي گيرد. دوم، نسبت شرور با عدل الاهي چيست؟ سوم، چگونه مي توان اوصاف متعارض به يك ايزد نسبت داد؟