بررسي شناختي شبكۀ معنايي حرف «ثم» در قرآن كريم

معناشناسي شناختي معنا را با تكيه بر شناخت يعني پردازش اطلاعات در مغز انسان بررسي مي‌كند. در معناشناسي شناختي تمام مفاهيم زباني مقوله‌بندي مي‌شوند. يكي از مباحث مهم زباني كه با تكيه بر معناشناسي شناختي مطالعه مي‌شود، مبحث حروف عطف در زبان عربي و به‌ويژه در قرآن كريم است.در معناشناسي شناختي واژه‌ها به‌ويژه حروف عطف معناي اصلي و سرنموني دارند كه اين مفهوم سرنموني در مفاهيم فرعي حرف نيز مشاهده مي‌شود؛ بر اين اساس، بسياري از معاني فرعي كه براي حروف مطرح مي‌شود، به‌گونه‌اي با معناي سرنموني گره مي‌خورد و شبكه معنايي شكل مي‌گيرد. پس علت كاربرد حرفي خاص در سخن به‌ويژه در متون قرآني باتوجه به موقعيت مفهوم‌سازي مي‌شود. حرف «ثمّ» از حروف پركاربرد در ميان حروف عطف عربي است كه 338 مرتبه در قرآن كريم به كار رفته است. در اين مقاله با كمك روش توصيفي‌تحليلي و با تكيه بر شبكۀ شعاعي مفهوم «ثمّ» بدين نتيجه دست يافته شده كه معناي سرنموني «ثمّ» در قرآن كريم، همان فاصله ميان معطوف و معطوف‌عليه و معاني فرعي آن شامل ترتيب زماني فاصله‌دار، رابطۀ صعودي ميان دو رخداد هم‌جنس، رابطۀ نزولي ميان دو رخداد هم‌جنس و تناسب‌نداشتن اين دو است.