بررسي ساختار موسيقايي سورۀ مباركۀ «العاديات»

قرآن كريم، يكي از زيباترين متون ادبي است كه سبك ويژه‌اي دارد و از واژه‌ها و عبارت‌هاي موزون و متوازني تشكيل شده كه از وراي آن، آهنگي دلنشين ساخته است. اين آهنگ گاه شنيدني است وگاه احساس پژواك و آوايي ناشنيدني دارد كه در نفس جريان مي­يابد و از‌نظر تأثير به آواي شنيدني موسيقي شباهت دارد. در اين مقاله، سعي شده است تا مهم‌ترين عناصر خلق موسيقي شنيداري و غيرشنيداري بررسي شود. با بررسي ساختار موسيقايي سورۀ مباركۀ العاديات، كه با شيوۀ توصيفي‌تحليلي نوشته شده، اين نتايج حاصل شده است كه در بخش موسيقي بيروني (شنيداري) دو بحر شعري رجز منهوك «مستفعلن فعولن» و خفيف مجزوء «فَعِلاتُ مفاعيلُن»سبب موزون‌شدن برخي از آيات شده، به‌طوري‌كه براي به تصوير كشيدن سرعت اسبان و صحنۀ گرد و غبار بر انگيخته از سم اسبان،خلاقيتي چشمگير است. اما در بخش موسيقي دروني، به مسئله آشنايي‌زدايي و عناصر هنجارگريزِ طباق معنايي، تناوب، تقديم و تأخر و التفات اشاره شده است و از مهم‌ترين نتايج حاصل در اين بخش، وجود تضاد معنايي است؛ چون خداوند متعال با استفاده از حروفي كه دربردارندۀ صفات ضعيف هستند و در پراكندگي حروف در سورۀ «عاديات» نسبت به حروف قوي و اقوي غلبۀ فراگير و توجه‌برانگيزي دارند، معاني محكم و كوبنده را خلق كرده است.