بررسي تطبيقي مواجهه مفسران با فرآيند هم معنايي ( با تكيه بر نقدهاي علامه طباطبايي بر ساير مفسران)

هم معنايي يا ترادف از جمله روشهاي مفسران در فهم و تفسير واژگان قرآن و مجالي پر از اختلاف نظر و تكثر اصطلاحات است. اين پژوهش در صدد بررسي روش كاربست هم معنايي يا ترادف در تفسير الميزان و تحليل تطبيقي نقدهاي علامه طباطبايي بر روش برخي مفسران با هدف فهم دقيق و موشكافانه معناي واژگان است. نتايج حاصل، حاكي از آن است كه وجه تشابه روش­هاي به كار رفته در ترادف، عدم تطابق كامل واژگان است. نقدهاي علامه شامل بافت زباني و غير زباني است. زيرا آنچه از نگاه مفسراني چون راغب، زمخشري، فخررازي و مولف تفسير المنار مغفول مانده است عدم توجه به عوامل درون متني مثل مقابل­ها، هم­نشين­ها و مقام و نوع خطاب آيه در كنار عوامل برون متني مثل روايت، باورهاي كلامي، تاريخ مكاني و زماني نزول آيه است. مجموع اين عوامل مفسر را به معنايي مشخص از واژه و كشف فرايند هم­معنايي و نيز ساير روابط معنايي رهنمون مي­شود كه علامه طباطبايي آن را كالمترادف يا شبه ترادف مي­نامند. نمونه­هايي از نوآوري علامه در جامع­نگري به قرائن در روش كاربست ترادف نسبت به ساير مفسران مورد انتقاد در تفسير الميزان، در بخش تحليل تطبيقي ذكر شده است.