بررسي تطبيقي رويكردهاي هرمنوتيك فلسفي در تفسير قرآن

بررسي تطبيقي رويكردهاي هرمنوتيك فلسفي در تفسير قرآن محسن ايزدي* تاريخ ارسال: 25/03/97   |   تاريخ پذيرش: 20/08/97 چكيده هرمنوتيك فلسفي به بررسي و تحليل تفسير متون مي‌پردازد. خاستگاه اين دانش كه فلسفه غرب است، با نام فيلسوفاني مانند هيدگر و گادامر پيوند خورده است. در بين انديشمندان مسلمان، بررسي فرايند تفسير قرآن و تحليل كم‌وكيف تأثير پيش‌فهم‌ها و گرايش‌هاي مفسر در تفسير او، سابقه‌اي ديرينه دارد. در عرصه دين‌پژوهي اسلامي معاصر نيز برخي نوانديشان با اقتباس از آموزه‌هاي هرمنوتيك فلسفي رايج در غرب و با رويكردي حداكثري، تأثيرپذيري معرفت ديني از معارف بشري را تئوريزه كرده‌اند. تأثير برخي از پيش‌فرض‌ها به‌عنوان «مباني تفسير قرآن» مورد وفاق همگان است؛ اما آنچه در بين صاحب‌نظران اين عرصه محل اختلاف مي‌باشد، عبارت است از: تأثير پيش‌فهم‌هاي فلسفي، كلامي، عرفاني، روان‌شناختي، سياسي و ....، نيز تأثير انتظارات و علائق مفسر در تفسير قرآن. در اين مقاله با روش توصيفي – تحليلي، رويكردهاي هرمنوتيك فلسفي در تفسير قرآن را مورد تحليل و بررسي تطبيقي قرار داده و با تقسيم اين رويكردها به افراطي، تفريطي و اعتدالي به بررسي و نقد دو رويكرد اول پرداخته‌ايم. سپس، با تبيين و تثبيت رويكرد اعتدالي، عقلانيت و طهارت نفس را به عنوان شرايط لازم جهت استفاده از پيش‌فهم‌ها و گرايش‌ها معرفي كرده‌ايم. كليدواژگان تفسير قرآن، هرمنوتيك فلسفي، پيش‌فهم، عقل، طهارت نفس. * Associate Professor, Department of Islamic Teachings, University of Qom,   |   Mohseneizadi@yahoo.com * دانشيار گروه معارف اسلامي دانشگاه قم   |   Mohseneizadi@yahoo.com