عالم مثال از منظر مير داماد

مسئلۀ‌ عالَم مثال، به عنوان عالم متوسط بين عالم مجردات و عالم ماديات از جمله مسائلي است كه ‌فيلسوفان مشاء با ‌فيلسوفان اِشراق و حكمت متعاليه اختلافِ ‌نظر دارند. ‌فيلسوفان مشاء، مخالف وجود چنين عالمي بوده‌اند، امّا ‌فيلسوفان اِشراق و حكمت متعاليه، مدافع وجود عالمِ مثال بوده و در اثبات آن كوشيده‌اند. ميرداماد به‌رغم اين‌كه وجود عالمِ مثال را عقلاً غير ممكن دانسته و آن را از ذوقيات شعري مي‌داند، مي‌كوشد تا تفسيري از عالمِ مثال ارائه دهد كه مورد پذيرش حكماي اشراقي نيز باشد. او از يك‌سو با مبناي مشائي، بر امتناعِ عقلي عالمِ مثال و موجودات مثالي تأكيد كرده و حالت تعليقي موجودات مثالي را رد مي‌كند و از سوي ديگر به جهت تأثر و تبعيت از سهروردي در قالب تفسير خاص، وجود عالمِ مثال را نه به عنوان عالَم مستقل، بلكه به عنوان مرتبۀ اشرف و الطفِ عالم ماده مي‌پذيرد. در اين مقاله، ضمن طرحِ نظر  محمدباقر استرآبادي (ميرداماد) ‌ فيلسوف و متكلم برجسته دورهٔ صفويه دربارۀ امكان وجودِ عالمِ مثال و موجودات مثالي، نشان مي‌دهيم كه تفسير خاص ‌ميرداماد ‌از عالمِ مثال با قول طرفداران عالمِ مثال ناسازگار بوده و در نهايت، ميرداماد ‌از منكران عالمِ مثال به‌حساب مي‌آيد.