صورت‌بندي مفهوم پيشرفت در رويكردهاي هگلي، پست‌مدرن و الگوي اسلامي ـ ايراني

Formalizing the Concept of Progress in Hegelian, Postmodern and Islamic Approaches

با توجه به تفاوت مفهوم پيشرفت متناسب با مباني معرفتي و فلسفي، نگرش‌هاي فكري گوناگوني در ايران نسبت به صورت‌بندي اين مسئله مبادرت ورزيده‌اند. بر اين اساس مقاله حاضر با استناد به نگرش‌هاي فوكو، هگل و درنهايت نگرش‌هاي بومي به بررسي صورت‌بندي مفهوم پيشرفت در رويكردهاي هگلي و پست‌مدرن و اسلامي ـ ايراني پرداخته و در تلاش براي پاسخ به اين سؤال است كه چه ارتباطي ميان رويكردهاي هگلي و پست‌مدرن با الگوي اسلامي ـ ايراني پيشرفت وجود دارد؟ نگرش‌هاي هگلي در ايران، نگاهي خطي به پيشرفت داشته و تنها الگوي ثابت در اين امر را اخذ تجربه غرب مي‌داند، در حالي كه نگرش‌هاي پست‌مدرن، ديدگاهي غيرخطي (گسست تاريخ) به پيشرفت داشته و الگوي معيار در امر پيشرفت را الگوهاي غير خطي مي‌داند. نگارندگان بر اين باورند كه الگوي اسلامي ـ ايراني پيشرفت، علي‌رغم تلاش برخي براي ارتباطش با رويكرد پست‌مدرن، ارتباط چنداني با اين رويكرد به مفهوم پيشرفت نداشته و رويكردي مبتني بر هستي‌شناسي، انسان‌شناسي و معرفت‌شناسي متفاوت را ارئه مي‌دهد.

With regard to the difference between the concept of appropriate progress with epistemological and philosophical principles, Iranian various mental lines of thought have sought to formulate the problem. On this basis, the paper, relying on Foucaultian, Hegelian and, finally, native views, has studied the formalization of the concept of progress in Hegelian, postmodern and Islamic-Iranian approaches and has tried to answer the question: what relation may be found between Hegelian and postmodern view and Islamic-Iranian model of progress? Hegelian views in Iran have considered the category of progress as a line and the only fixed model as getting experience from the West. While, postmodern views have considered it not being as a line. As viewed in the paper, Islamic-Iranian model of progress, in spite of an attempt made by some to connect it to the postmodern one, is not of such a connection and presents another approach with different ontology, anthropology and epistemology