بازخواني منابع شناخت «معروف و منكر» در فقه و قانون

Revising the Sources of Identifying "the Good and the Evil" in Islamic Jurisprudence and Law

معروف­ها و منكرها مي­توانند اخلاقي، فقهي و حقوقي (قانوني) باشند و هر يك با ملاكهاي خاص خود، مورد شناسايي قرار گيرند. در باره منابع شناخت آنها نيز ديدگاه‌هاي مختلفي در ميان صاحب­نظران وجود دارد. مساله اصلي در اين مقاله اين است كه منابع شناسايي معروف­ها و منكرهاي فقهي و حقوقي چيست. اين مقاله با بررسي پنج نظريه، از نظريه­اي دفاع مي­كند كه معروف و منكر فقهي را از معروف و منكر قانوني تفكيك مي­كند؛ زيرا منابع شناخت معروف و منكر فقهي، شرع و عقل­اند، ولي اگر معروف­ها و منكرهاي فقهي بخواهند مبناي امر و نهي ديگران قرارگيرند، صرفا معروف و منكرهاي فقهي­اي مدنظر خواهند بود كه درباره آنها اتفاق نظر باشد. اما راه‌هاي شناخت معروف و منكر قانوني، آن دسته از احكام شرعي است كه در قالب قوانين و مقررات به تصويب رسيده باشند.

The good and the evil can be ethical, jurisprudential and legal and each of them will be identified through its specific criteria. There are various views among the experts about their sources of recognition. The main question is: what resources should be used to identify good and evil and whether there is a difference between these sources in jurisprudence and law? This paper, by examining five theories, defends a theory that differentiates Islamic jurisprudential good and evil from law-based good and evil. The findings of this paper proves that in jurisprudence, sources of recognizing the good and the evil, are religion and reason; but in legal terms, for the exclusive ways of identifying the good and the evil are the law, rules, and regulations.