چيستي مرگ و چگونگي زندگي بازپسين از ديدگاه شيخ مفيد و سيد مرتضي

ماهيت مرگ و چگونگي زندگي بازپسين، به ماهيت انسان بستگي دارد. شيخ مفيد، از متكلمان بنام اماميه، انسان را نفسِ داراي بدن مي‌داند كه حيات، ذاتي آن نيست؛ درحالي‌كه سيد مرتضي انسان را همين پيكر با ساختار ويژه‌اش مي‌شناسد كه اگر شرايط فراهم شود، حيات در آن پديدار مي‌شود. بازتاب اين اختلاف نظر را در تعريف آنها از ماهيت مرگ و چگونگي زندگي پسادنيوي مي‌توان ديد. از ديدگاه سيد مرتضي، مرگ نابودي تدريجي انسان است كه با فروپاشيدن بدن، آغاز و با نابودي اجزاي سازنده‌اش در آستانه رستاخيز پايان مي‌پذيرد؛ درحالي‌كه از ديدگاه شيخ مفيد، مرگ نابودي بدن دنيايي و انتقال نفس به بهشت يا دوزخ است، هرچند نه بدن دنيايي همه انسان‌ها نابود مي‌شود و نه نفس همه آنها منتقل مي‌شود. سپس در آستانه رستاخيز همه چيز حتي نفوسي كه از زندگي برزخي برخوردارند، نابود مي‌شوند. با اين وصف، از ديدگاه آنها، معاد بازآفريني چيزي است كه نابود شده بود. در اين مقاله، تلاش شده است آراي اين دو متكلم درباره ماهيت مرگ و چگونگي زندگي پسادنيوي تحليل و بررسي شود.