چالش جايگاه نظري و عملي حقوق بشر در نظام بانك جهاني

The Challenge of Theoretical and Practical Status of Human Rights in the System of the World Bank

امروزه يكي از اولويت‌هاي حقوق بين ­الملل، مسئله ارتباط توسعه و حقوق بشر است. يكي از عرصه­هاي پيوند ميان اين دو مقوله، نظام بانك جهاني (بانك بين‌المللي‌ترميم و توسعه) است. سؤال اساسي اين است كه آيا به لحاظ نظري و عملي، بانك جهاني رويكرد مثبتي نسبت به مقوله حقوق بشر در طول حيات خود داشته است؟ بررسي نشان مي­دهد اگرچه وظيفه اصلي بانك جهاني، پرداختن به مسئله توسعه است و حقوق بشر به‌طور مستقيم خارج از دامنه صلاحيت‌هاي آن است، ولي بانك جهاني با تأسي از مفاد اساسنامه خود، از همان ابتدا در قالب برداشت‌هاي مختلف از مفهوم توسعه، به مقوله حقوق بشر توجه نموده و در كل رويكرد نظري مطلوبي نسبت به حقوق بشر در نظام خود داشته است. در حالي كه به لحاظ عملي و برخلاف ادعاهاي مسئولين بانك، عملكرد بانك جهاني در رعايت حقوق بشر چندان قابل دفاع نيست و ميان رويكرد نظري بانك با رويكرد عملي­اش به حقوق بشر تعارضاتي وجود دارد. به نظر مي‌رسد براي حل اين مشكل بايستي رويكرد حق محور به توسعه، كه مستلزم پيشبرد توسعه از كانال حقوق بشر است اتخاذ شود؛ رويكردي كه بتواند از طريق ادغام مقوله حقوق بشر با سياست‌هاي عملي بانك، شكاف موجود ميان جايگاه نظري و عملي حقوق بشر در بانك جهاني را پر كند.